تا تو رفتى ز ديده پندارى * اصفهانم بديده زندان است جنت و دوزخى كه مىگويند * شام وصل است و روز هجران است خلاصه مزايا و خصوصيات اين صدر والاقدر بالاتر از اين است كه به اين مختصر اوراق گنجد . « 1 » ولادت آن مرحوم در سنهء هزار و صد و هفتاد و چهار بوده است و فوتشان در سنهء هزار و دويست و سى و نه بوده است كه مادهء تاريخ عربى آن سابقا نوشته شد . در مدت صدارت ، نيكو رفتار كرد همه را از خود خوشنود ساخت و بعد از او صدارت مستقله به مرحوم قائم مقام تعلق گرفت كه طلوع آن در اوان جلوس سلطنت آقا محمد شاه غازى بود ، ليكن از ابتداى فوت حاجى محمد حسينخان صدر تا طلوع قائم مقام كه ايام فترت صدور بود ، بعضى اشخاص ديگر بطور تزلزل كار صدارت مىكردند و بىاختيار امور دولتى به دست ايشان بود ، ليكن كار چندان نضج نگرفت كه رسما صدارت آنها را اعلان كنند . در واقع در آن زمان كار صدارت بطور ملوك - الطوايفى بود و اينها مثل اوصيائى بودند كه كار صدارت را پيش مىبردند ، تا آن كه در اوان جلوس آقا محمد شاه غازى ميرزا ابو القاسم قائم مقام مستقلا و مستبدا بدون شركت احدى صدارت يافت و بعد از فوت حاجى محمد حسينخان صدر ، عبد اللّه خان امين الدوله پسر او به امور صدارت مشغول بود و به نزديك خاقان مغفور فتحعلى شاه طاب ثراه چنان استيلا و تقرب يافت كه وزرا و امراى بزرگ را بعرض مختصرى ضايع مىساخت و آنها را معزول مىكرد ، بعد از چندى كناره جست . اللّه يار خان آصف الدوله وزير اعظم بود و اقتدارى داشت ، بواسطهء اهمال و مسامحهء كه در جنگ با روسيه نموده بود او را معزول ساختند و باز عبد اللّه خان امين الدوله « 2 » را ثانيا وزارت عظمى دادند و او بسى نيك رفتارى داشت .

--> ( 1 ) - براى اطلاع از قضاوت‌هاى ديگر دربارهء صدر اصفهانى به كتاب ( حقوق‌بگيران انگليس در ايران ) تأليف اسماعيل رائين و مجلدات كتاب ( روابط ايران و انگليس ) تأليف شادروان محمود محمود مراجعه فرمائيد . ( 2 ) - براى اطلاع بيشتر از زندگانى عبد اللّه خان امين الدوله به كتاب ( حقوق‌بگيران انگليس ) ص 200 مراجعه شود .